اينجاست كه مانند كلاف سر در گم متحيّر و سرگردان مىشود ، چون قدرت تحمّل اين بار را ندارد از طرفى ، و از طرف ديگر هم دلش نمىآيد كه بگذارد تا صاحبش بردارد « كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ ، يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ ، مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ، ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها ، وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ » « 1 » ابو بكر پس از بيعت در سقيفه ، روز ديگر بر منبر رسول خدا در مسجد پيغمبر بالا رفت ، و ضمن خطبه گفت : ايُّهَا النّاسُ ، فَانّى قَدْ وُلّيْتُ عَلَيْكُمْ ، وَ لَسْتُ بِخَيْرِكُمْ ، فَانْ احْسَنْتُ فَاعينونى ، وَ انْ اسَاْتُ فَقَوِّمونى « 2 » . . . اطيعونى مَا اطَعْتُ الله ، وَ اذا اللهَ وَ رَسولَهُ ، فلا طاعَةَ لى عَلَيْكُمْ . « 3 » اى مردم من سرپرستى و صاحب اختيارى شما را به‌دست گرفته‌ام ، و بهترين شما نيستم ؛ اگر در اين توليت كار خوب كردم مرا كمك كنيد ، و اگر بدى كردم شما مرا راست كنيد . تا آنكه گويد : مرا اطاعت كنيد تا هنگامىكه من خدا را اطاعت كردم ، و زمانيكه مخالفت خدا و رسول خدا را نمودم مرا بر شما طاعتى نيست . و طبرى گويد : چون ابوبكر در ميان مردم شروع به خطبه كرد گفت : ايُّهَا النّاسُ انَّما انَا مِثْلُكُمْ ، وَ انّى لا ادْرِى لَعَلَّكُم سَتُكَلَّفونَ ما كانَ رَسولُ اللهِ صلى الله عليه و آله يُطيقُ ، انّ اللهَ اصْطَفى مُحَمَّدَاً عَلَى العالَمينَ ، وَ عَصَمَهُ مِنَ اْلآفاتِ ، وَ انَّما انَا مُتَّبعٌ ، وَ لَسْتُ بِمُبْتَدِعِ ، فَانِ اسْتَقَمْتُ فَتابِعونى و انْ زُغْتُ فَقَوِّمونى ، تا آنكه گويد : وَ انّ لِى شَيْطاناً يَعْتَرينى فَاذِا اتانى فَاجْتَنِبونى « 4 » گفت : اى مردم من مثل شما هستم ، و من نمىدانم شايد شما تكاليف مهمى را از من بخواهيد ، آن چيزهائى كه فقط رسول خدا طاقت آن‌را داشت ، خداوند

--> ( 1 ) سوره نور 24 - آيه 40 ( 2 ) تاريخ يعقوبى ج 2 ص 127 و شرح النهج ج 2 ص 8 و زاد ايضاً : ان لى شيطاناً يعترينى فاياكم و اياى اذا غضبت لا اؤثر فى اشعاركم و ابشاركم ، و دائرة المعارف فريد وجدى ج 2 ص 300 ( 3 ) سيره ابن هشام ج 4 ص 1075 ( 4 ) تاريخ طبرى ج 2 ص 460